jump to content

Archif Menywod Cymru yn yr Eisteddfod Genedlaethol

Archif Menywod Cymru yn yr Eisteddfod Genedlaethol

Ers 2012, mae’r Archif wedi cynnal sesiwn Gymraeg flynyddol gyda chyfieithu ar y pryd, ar hanes menywod yn ystod yr Eisteddfod Genedlaethol. Ceisir darganfod testun sydd yn berthnasol i’r ardal sy’n noddi’r Eisteddfod bob blwyddyn. Felly hyd yma cafwyd:

Bro Morgannwg (2012) - darlithiodd Dr Siân Rhiannon Williams ar hanes Coleg Hyfforddi’r Barri a’r Pennaeth rhyfeddol Edith Evans a chafwyd cyflwyniadau bywiog gan nifer o gyn-fyfyrwyr;

Dinbych (2013) - y menywod fu’n gweithio ac yn gleifion yn Ysbyty’r Meddwl, Dinbych, oedd testun sgwrs gan Dr Pamela Michael;

Llanelli (2014) - cafwyd darlun o brosiect cyfredol yr Archif, sef ‘Lleisiau o Lawr y Ffatri’ gan Catrin Stevens, cydlynydd y prosiect;

Meifod (2015) – bu Dr Dinah Evans yn trafod cyfraniad menywod i’r Rhyfel Byd Cyntaf;

Y Fenni (2016) - roedd y babell dan ei sang i wrando ar ddarlith Dr Ryland Wallace ar y Swffragetiaid yn Sir Fynwy a sgwrs Dr Elin Jones yn olrhain hanes Arglwyddes Rhondda.

Parhaodd y traddodiad clodwiw hwn yn Eisteddfod Genedlaethol Ynys Môn yn 2017 pan ddaeth cynulleidfa niferus i glywed yr actor a’r sgriptwraig, Manon Eames, yn talu teyrnged haeddiannol i waith dau hanesydd morol sydd wedi cyfrannu cymaint at ein gwybodaeth a’n dealltwriaeth o gysylltiad menywod Môn a’r môr, sef ei thad Aled Eames a’r athro a’r awdur Robin Evans. Llwyddodd Manon i gyfleu brwdfrydedd afieithus y ddau hanesydd hyn at y pwnc a lliwiodd y sgwrs ag enghreifftiau difyr o weithgaredd menywod nid yn unig yn wragedd capteiniaid ond hefyd yn gynheiliaid cymdeithas yn y pentrefi a’r  trefi glan môr - yn bysgotwyr, rhanddeiliaid mewn llongau a hyd yn oed yn buteiniaid.  Cafwyd cymeradwyaeth frwd i’w chyflwyniad ardderchog. Dr Elin Jones lywiodd y cyfarfod.