Sioeau ar Daith

Y Lansiad: Y Senedd, Bae Caerdydd – 29ain ionawr 2008

Llanelli – 22ain Chwefror

Trfynwy – 6ed Mawrth

Dolgellau – 18fed Mawrth

Amgueddfa’r Glannau Abertawe – 19eg Ebril

Casnewydd – 16eg Mai

Caernarfon – 28ain Mehefin

Blaenafon – 24ain Gorffennaf

Hwlffordd – 13eg Medi

Aberystwyth – 11eg Hydref

Llandrindod – 1af Tachwedd

Caerfyrddin – 29 Tachwedd

Yr wyddgrug – 9fed Ionawr 2009

Pontypridd – 28ain Chwefror

Wrecsam – 28ain Mawrth

Llangefni – 25ain Ebrill

Merthyr Tudful – 16eg Mehefin

Aberystwyth

SIOE AR DAITH ABERYSTWYTH - 11 Hydref, 2008 – Canolfan y Morlan


Ar ail benwythnos mis Hydref casglodd gweithwyr, arbenigwyr ac aelodaeth Archif Menywod Cymru yng Nghanolfan y Morlan, Aberystwyth ar gyfer y degfed o’n Sioeau ar Daith.  Roedd Morlan yn ddewis da fel lleoliad, gan ei bod yn ganolog, yn ddeniadol ac yn adnabyddus yn lleol.

Roedd y Sioe arbennig hon wedi’i threfnu i gyd-fynd â dau ddigwyddiad arall yn yr un lleoliad dros y Sul, sef cynhadledd  Fforwm Hanes Lleol Ceredigion ar y bore Sadwrn, a chynhadledd flynyddol yr Archif ar y dydd Sul.  Yr argraff gyffredinol ymysg mynychwyr oedd bod gweithgareddau’r penwythnos cyfan wedi bod yn llwyddiant.  Chwyddwyd y niferoedd yng nghynhadledd y Fforwm gan gefnogaeth aelodau a gweithwyr Archif Menywod Cymru;  roedd sgwrs Carol Byrne-Jones yn ystod y Sioe ar Daith yn llawn i’r ymylon oherwydd y diddordeb a ddangoswyd gan aelodau’r Fforwm, ac roedd y prysurdeb cyffredinol yn cyfrannu at awyrgylch y Sioe bnawn Sadwrn.


Roeddwn i fel Trefnydd yn eithriadol falch fod Maer newydd Aberystwyth, Sue Jones-Davies, ar gael i agor y Sioe ar Daith, ac yr oedd ei chefnogaeth frwdfrydig i amcanion yr Archif yn cynhesu’r galon.   Cafodd Sue Jones-Davies ei hunan yrfa amrywiol a diddorol ar lwyfan a ffilm, ac mae’n teimlo’n gryf fod colli’n hanes fel menywod yn gyfystyr â cholli’n hunaniaeth a’n hanfod.  Wrth agor y Sioe, dywedodd:  “Gan imi bortreadu menywod o bob math ar lwyfan a sgrin fel bywoliaeth, rwy’n teimlo fod rhaid inni sylweddoli pa mor hawdd ydy colli ffynonellau’n hanes drwy fod yn ddifater.  Un ffordd o wrthweithio hyn ydy mynychu’r Sioeau ar Daith drwy Gymru, a gwneud hynny gyda choflaid o eitemau i’w dangos a’u harchifo.”


Ar wahân i Catrin, yr arbenigwyr eraill yn Aberystwyth oedd Helen Thomas, aelod o bwyllgor yr Archif, gyda Jenny Sabine ac Avril Rolph yn trafod adneuo eitemau, a Pamela Small o’r Llyfrgell Genedlaethol yn rhoi cyngor am y dulliau gorau o ddiogelu a gofalu am ddogfennau yn y cartref.  Roedd gweithwyr Culturenet Cymru yno’n brysur yn cefnogi pob arbenigwr drwy sganio a thynnu lluniau o’r deunydd dan sylw.




Luned Meredith a Gail Allen oedd yn croesawu ymwelwyr ac yn sicrhau eu bod yn llenwi ffurflenni caniatâd cyn gweld un o’r haneswyr.  Os oedd cyfnod o aros, gallai’r ymwelwyr gymryd paned a chacen wedi’u paratoi gan wirfoddolwyr y Fforwm, edrych ar amrywiaeth o arddangosfeydd neu wylio DVD am waith yr Archif;  roedd cyfle hefyd i brynu un neu ddau o’r doreth llyfrau oedd ar stondin Honno, neu ddechrau ar eu siopa Nadolig wrth brynu eitemau oddi ar stondin Angela Brunt, un o aelodau’r Archif, sy’n codi arian i gefnogi gwaith AMC.


Dathlodd Honno, Gwasg Menywod Cymru sydd â’i chanolfan yn Aberystwyth (www.honno.co.uk) un mlynedd ar hugain o’i bodolaeth yn ddiweddar;  yn ystod y Sioe, trosglwyddwyd rhai o’i harchifau i Lyfrgell Genedlaethol Cymru o fewn casgliad Archif Menywod Cymru.  Dywedodd Luned Meredith, un o’r sefydlwyr:  “Mae’r dogfennau yma’n cofnodi fel y mae gwasg fach annibynnol wedi llwyddo am 20 mlynedd i weithio fel cwmni cydweithredol, ac mae’n hanfodol eu bod yn cael eu cadw mewn amgylchedd diogel”. Yn ystod yr 21 mlynedd ers i lyfr cyntaf Honno ymddangos, sef An Autobiography of Elizabeth Davies, mae’r wasg wedi cyhoeddi gwaith dros 450 o fenywod ac wedi cael cydnabyddiaeth am alluogi menywod Cymru i gyhoeddi eu gwaith - mae llawer ohonynt wedi symud ymlaen i fod yn awduron llwyddiannus.  Cyfeiriodd Deirdre Beddoe, Llywydd AMC, at Honno fel ‘trysor cenedlaethol’ sy’n “ dal i gyfrannu’n wych at hanes diwylliannol menywod yng Nghymru”.

Sue is seen below being introduced by Catrin Stevens, core Archive member and specialist at Aberystwyth

Alyson Tyler representing Honno, handing over some of the company’s archives

to Sue Hamill and Rhiannon Gomer, from the Women’s Archive of Wales

Un o’r awduron clasurol y mae ei gwaith wedi’i ailargraffu gan Honno ydy Allen Raine, neu Anne Adeliza Evans o Gastell Newydd Emlyn, a ysgrifennodd nifer helaeth o nofelau rhamantus ar droad yr ugeinfed ganrif.  Daeth yn un o awduron mwyaf poblogaidd ei chyfnod, gan werthu ymhell dros filiwn o gopïau o’i llyfrau ym Mhrydain yn unig.  Gosodai ei straeon yng Nghymru bob amser, yn benodol yr ardal arfordirol o gwmpas Tresaith yng Ngheredigion, ei thref enedigol.  Daeth Carol Byrne-Jones o Gymdeithas Hanes Emlyn i’r Sioe yn Aberystwyth, gan ddod ag arddangosfa helaeth o ddeunydd cefndirol am fywyd a gwaith Allen Raine.  Bu’r sgwrs a gyflwynodd yn olrhain hanes yr awdures hynod hon yn boblogaidd iawn, ac roedd y gynulleidfa helaeth wedi mwynhau clywed amdani.  Gellwch gael mwy o wybodaeth ar y wefan www.allenraine.com.  Bu Carol Byrne-Jones a’i harddangosfa yn Sioe ar Daith Caerfyrddin ar 29 Tachwedd hefyd.


Yn ogystal â dogfennau hanesyddol Honno, dyma rai o’r eitemau eraill gafodd eu hadneuo yn ystod Sioe Aberystwyth:



Rhai eraill o’r uchafbwyntiau ymysg y deunydd ddaeth i’r fei yn Sioe Aberystwyth:


Rhiannon Gomer

Swyddog Maes Gogledd a Gorllewin Cymru