Sioeau ar Daith

Y Lansiad: Y Senedd, Bae Caerdydd – 29ain ionawr 2008

Llanelli – 22ain Chwefror

Trfynwy – 6ed Mawrth

Dolgellau – 18fed Mawrth

Amgueddfa’r Glannau Abertawe – 19eg Ebril

Casnewydd – 16eg Mai

Caernarfon – 28ain Mehefin

Blaenafon – 24ain Gorffennaf

Hwlffordd – 13eg Medi

Aberystwyth – 11eg Hydref

Llandrindod – 1af Tachwedd

Caerfyrddin – 29 Tachwedd

Yr wyddgrug – 9fed Ionawr 2009

Pontypridd – 28ain Chwefror

Wrecsam – 28ain Mawrth

Llangefni – 25ain Ebrill

Merthyr Tudful – 16eg Mehefin

Merthyr Tudful

Dewi Bowen yn dangos dogfennau i Deirdre Beddoe a Helen Thomas, wrth i Steffan Walker gofnodi’r manylion

(Llun gan Paulette Pelosi)

Sioe ar Daith Merthyr Tudful, 13 Mehefin 2009


Ar ôl teithio ar draws Cymru er lansiad prosiect y Sioeau ar Daith ar 29 Ionawr, 2008, daethom at y Sioe ddiwethaf yn Amgueddfa Castell Cyfarthfa, Merthyr Tudful.  Bu’n arddangosfa gyffredinol “Gwir Gofnod o Gyfnod” i’w gweld yn llyfrgell Dowlais yn ystod y mis yn arwain at y Sioe.  Hefyd, penderfynodd cangen Merthyr o Gymdeithas Hanes Teulu Morgannwg y byddent yn canolbwyntio ar olrhain a dathlu hanes menywod Merthyr Tudful yn eu cyfarfod ym mis Mai.  Daeth nifer dda iawn o bobl i hwnnw, a chawsant gyfle i weld rhai o’r eitemau sydd wedi dod i gasgliad yr Archif o ganlyniad i brosiect y Sioeau ar Daith.

Roedd hi’n ddiwrnod hyfryd o haf ar gyfer Sioe olaf y gyfres, ac roedd yr ystafell a neilltuwyd inni yng Nghastell Cyfarthfa'r un mwyaf ysblennydd y buom ynddi hyd yn hyn.  Llwyddodd Carolyn Jacob o lyfrgelloedd Merthyr i gasglu nifer dda o eitemau gan bobl oedd yn methu mynychu ar y diwrnod.  Gwelsom gardiau post o fenywod y pyllau glo,  lluniau o ferched yn gweithio wrth ben y pwll, a chafwyd hefyd gopi o bapur newydd The Suffragette o 1913.


Gwisgodd Deirdre Beddoe, Catrin Stevens a Jenny Sabine eu hetiau ‘arbenigwyr’ am y tro olaf, a chafwyd cymorth technegol unwaith yn rhagor gan Steffan Walker, Rhiannon Gomer ac Avril Rolph. Roedd Sue Hamill, a Gail a Helen o bwyllgor yr Archif yno hefyd yn croesawu a Margaret, Stephanie a Paulette, aelodau’r Archif, ar gael i gynnig unrhyw gefnogaeth fyddai angen.  Daeth Archifdy Morgannwg i ymdrin ag eitemau i’w hadneuo, ac i roi cyngor am warchod eitemau bregus.


Ymwelodd Dewi Bowen, fu’n diwtor celf yn y Castell pan oedd yn ysgol ramadeg, a daeth i rannu straeon gyda Deirdre Beddoe yn yr hen ystafell staff am fywyd ym Merthyr y gorffennol.  Rhoddodd gasgliad o ddeunydd i’w adneuo ynglŷn â bywyd ei fam, Elizabeth, fu’n nyrsio yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf.


Cynrychiolwyd cangen Merthyr o Gymdeithas Hanes Teulu Morgannwg gan Carolyn Jacob a Julie Daniel, sy’n diwtor hanes teulu.  Daeth Julie â gwybodaeth i’w rannu am ddefnyddio cofnodion cyfrifiad sydd bellach ar gael ar y we. Roseanne Reeves oedd yn gwerthu y tu ôl i stondin lyfrau Honno unwaith yn rhagor.


Ac yna, roedd y cyfan drosodd.  Yn ystod oes y prosiect, clywsom gymaint o straeon difyr am fywydau menywod yng Nghymru - rhai gafaelgar, rhai i gosi’n chwilfrydedd, rhai ysbrydoledig, rhai trist a rhai doniol.  Mae’r cyfan yn gofnod gwerthfawr o’r gorffennol y dylid eu cadw a’u diogelu ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol.


Justine Hankins, Swyddog Maes De a Dwyrain Cymru