Adran yr Aelodau

Digwyddiadau


Gwybodaeth

Adran ar gyfer aelodau AMC/WAW yn unig yw hon. Bydd angen i chi fewngofnodi i weld Cylchlythyron cyfredol, negeseuon oddi wrth aelodau eraill a darluniau o ddigwyddiadau.


Cyfieithwyd gan Catrin Stevens


Ymchwil














Y BYWGRAFFIADUR CYMREIG

CANLLAWIAU I GYFRANWYR

Menywod yn y Bywgraffiadur Cymreig


Mae bywgraffiadau cenedlaethol yn fodd i lunio cenedl trwy greu ei chof a chofnodi bywydau’r bobl hynny sydd wedi ei ffurfio. Felly, mae’r rhai a gynhwysir yn y storfa a’r adnodd hwn yn bwysig iawn. Mae menywod yn parhau i gael eu tangynrychioli yn y Bywgraffiadur Cymreig, a lansiwyd yn 1937 ac y mae’r Ganolfan Uwchefrydiau Cymreig a Cheltaidd a Llyfrgell Genedlaethol Cymru yn gyfrifol amdano ers Ionawr 2014. Er nad yw ystadegau’r Bywgraffiadur  yn ymddangos ddim gwaeth na rhai’r rhan fwyaf o fywgraffiadau cenedlaethol eraill, rhaid cydnabod hyd yn oed yn 2016, mai dim ond rhyw 10% o’r awduron a gyfrannodd gofnodion i’r Bywgraffiadur sy’n fenywod. Dim ond 5% o’r cofnodion yn y cynnwys a gyhoeddwyd rhwng 1937 a 1971 oedd am fenywod, ac mae’r rhain yn dal dan 10%. Nid yr ystadegau sydd angen eu hadolygu yn unig. Mae rhai o’r cofnodion cynnar, megis yr un am Betsi Cadwaladr, yn perthyn i’w cyfnod ac mae taer angen eu hadolygu. Nid yw menywod eraill, fel y ddiwydianwraig arloesol a’r nofelydd ffeminyddol, Amy Dillwyn, yno o gwbl. Mae eraill, fel y noddwraig ddiwylliannol ddylanwadol yr Arglwyddes Augusta Hall (Arglwyddes Llanofer), wedi eu cuddio dan gofnodion am eu gwŷr neu eu tadau.

Fel Golygydd Cynorthwyol y Bywgraffiadur, rwyf i eisiau sicrhau cynrychiolaeth decach o fenywod yn ein bywgraffiadur cenedlaethol, ac rydym wrthi’n ceisio gwella pethau. Ers 2014, rydym wedi ychwanegu 25 menyw at dudalen y Bywgraffiadur ar wefan Llyfrgell Genedlaethol Cymru, yn eu plith, yr Eifftolegydd Kate Bosse-Griffiths, y gwleidydd Val Feld, ac un o’n hawduron enwocaf, Kate Roberts. Ei chofnod hi yw un o’r cyntaf yn y Bywgraffiadur i gynnwys delweddau, diolch i’n Golygydd Digidol, Morfudd Nia Jones a gwelliannau ym maes technoleg. Rydym wedi comisiynu cofnodion am 15 o fenywod eraill ar y rhestr 1971-2013, yn eu plith Laura Ashley, yr artist Brenda Chamberlain, y nofelydd Menna Gallie, yr amgylcheddwraig Cecily Williams-Ellis a’r fathemategydd Mary Warner. Wrth ystyried adolygu hen gynnwys, rwy’n falch i adrodd y bydd Amy Dillwyn yn hawlio’i lle cyn bo hir, a phwy well i gyfrannu ei chofnod na Kirsti Bohata. Yn ddiweddar, diweddarodd Angela John gofnod yr Arglwyddes Charlotte Guest gan ddod â hi i fyny i’r unfed ganrif ar hugain, ac mae Arglwyddes Llanofer bellach wedi ymadael â chofnod ei gŵr Benjamin, a'r erthygl amdani wedi ei diweddaru’n drylwyr. Mae menywod Cymru yn dod allan o’r cysgodion!

Fodd bynnag, yng ngoleuni’r ffaith ein bod yn ceisio adolygu popeth sydd wedi ei ysgrifennu ers 1937 a chomisiynu, golygu a chreu cofnodion newydd, mae ein tasg yn un heriol iawn, a gofynnwn am eich cymorth chi. Gan ein bod yn ymwybodol iawn o’r bylchau yn ein gwybodaeth, mae angen cyfranwyr arnom i ysgrifennu cofnodion am fenywod 1971-2013 sy’n haeddu eu lle yn ein Bywgraffiadur. Mae angen awduron arnom hefyd sy’n fodlon adolygu cofnodion sy’n adlewyrchu agweddau hen ffasiwn ac sydd weithiau’n sarhaus. Yn olaf, ond nid yn lleiaf, er mwyn codi canran y cyfranwyr benywaidd i’n bywgraffiadur cenedlaethol, mae angen menywod arnom i ysgrifennu cofnodon am y menywod a’r dynion a luniodd ein hanes cenedlaethol.

Gofynnaf i chi felly oedi munud i edrych trwy dudalen y Bywgraffiadur ar wefan Llyfrgell Genedlaethol Cymru a gweld a ellwch ddarganfod y menywod sy’n eich diddori chi, ac a ydych yn hoffi’r hyn y darllenwch amdanynt. Os nad ydych, pan na chynigiwch chi ysgrifennu neu adolygu cofnod? Isod gwelir y rhestr ddiweddaraf o’r menywod y mae angen cofnodion amdanynt ar frys. Bydd rhestr lawn o’r cofnodion a gomisiynwyd ac a gynhwyswyd yn ddiweddar ar gael ar wefan Archif Menywod Cymru yn fuan. Cymerwch gip arni ac anfonwch e-bost ataf: marion.loeffler@cymru.ac.uk <mailto:marion.loeffler@cymru.ac.uk>

Marion Löffler         Aberystwyth

http://yba.llgc.org.uk/en/index.html      @WelshBiography



Bylchau yn y Bywgraffiadur Menywod 1971-2013


Huldah Bassett (1901-1982, athrawes ac ymgyrchydd iaith)

Eileen Beasley (2012, ymgyrchydd iaith)

Dilys Cadwaladr (1979, bardd)

Olwen Carey-Evans (1990)

Irma Chilton (1930-90, awdures)

Ethel Eva Crane (1912-2007, awdurdod ar wenyn)

Margaret Beatrice Davies, MBE (2006, ysgrifenyddes LlGC)

Irene Myrddin Davies (1982, awdures a chyfieithydd)

Rhiannon Mansel Davies (1988, cyfieithydd)

Elizabeth Jane Davies-Rees, ‘Awen Mona’ (llenor)

Anna Percy Davis (1886-1981, dramodydd)

Eirys Mary Edwards (1981, gwraig Syr Ifan ab Owen Edwards)

Elizabeth Maud (Maudie) Edwards (1991, actores)

Shân Emlyn (1997, cantores)

Ennis Evans (1953-1982, llenor)

Olwen Caradoc Evans (1918-1998, casglwr a gwerthwr mapiau)

Gwyneth Francis-Jones (1991, awdur)

Rosalie Kingsmill Fry (1911-1994, awdur llyfrau plant)

Gwen Ffrangcon-Davies (1891-1992, actores)

Iris Gower (Richardson) (1935-2010, nofelydd)

June Gruffydd (1929-1989, ysgrifennydd y Cymmrodorion)

Lowri Gwilym (1954-2010, cynhyrchydd teledu a bardd)

Menna Gwyn (2006, darlledwraig ac actores)

Ella Gwendolyn Rhys Williams ‘Jean Rhys’ (1890-1979) (y tad William Rees Williams yn Gymro)

Ray (Rosemary) Howard-Jones (1903-1996, arlunydd)

Myfanwy Howell (1988, darlledwraig)

Beti Hughes (1926-1981, awdur)

Gwenno Hywyn (1949-1991, awdures llyfrau plant)

Eldra Jarman (1917-2000, telynores ac awdures)

Margaret John (1926-2011, actores)

Kitty Idwal Jones (1898-1984, trefnydd eisteddfodau ac aelod blaengar Cymdeithas Alawon Gwerin)

M. Angharad Jones (2010, awdures)

Marged Lloyd Jones (2009, nofelydd a llywydd Merched y Wawr)

Mary Vaughan Jones (1918-83, awdures)

June Knox-Mawer (1930-2006, awdures a darlledwraig)

Maria Sax Ledger (1916-2006, arlunydd)

Eiluned Lewis (1900-79, nofelydd)

Enid Lewis (1894-1980, cerddor)

Gweneth Lilly (1920-2004, awdures)

Frances Lloyd George (1888-1972, ysgrifenyddes a gwraig DLlG)

Cecily Mackworth (1911-2006, awdures)

Elena Puw Morgan (1900-73, nofelydd)

Elaine Morgan (1920-2013, awdures)

Esther Mary Morgan, ‘Mair Elli’ (1971, telynores a bardd)

Lily Newton (1893-1981, botanegydd)

Teresa Mary ‘Tessie’ O’Shea (1913-95, adlonwraig)

Annie Owen (1897-1993, addysgydd)

Dyddgu Owen (1906-92, awdures)

Mary C. Owen (1983, YWCA)

Nêst Ogwena Pierry (2009, Cymdeithas Gymraeg Paris)

Annie Powell (1986, maer comiwynyddol y Rhondda)

Margaret Berenice Price (1941-2011, cantores opera)

Olwen Price (1903-99, cantores opera)

Helen Ramage (1992, hanesydd)

Eileen Mary Rees (1912-2008, addysgwraig nyrsio)

Mati Rees (1902-89, addysgwraig)

Lily (Lili) Richards (1998, athrawes cerdd)

Dame Mildred Riddelsdell (1913-2006, gwas sifil)

Alwena Roberts (1981, telynores)

Eirlys Rhiwen Cadwaladr Roberts (1911-2008, newyddiadurwraig, golygydd Which?)

Enid Pierce Roberts (1917-2010, ysgolhaig)

Gwyneth Parul Roberts (1911-2007, cenhadwraig a meddyg)

Lynette Roberts (1909-95, bardd)

Mary Silyn Roberts (1877-1972, addysgwraig)

Nesta Mary Roberts (1913-2009, newyddiadurwraig)

Rachel Roberts (1927-80, actores)

Dame Shelagh Roberts (1924-92, MEP)

Bernice Rubens (1928-2004, nofelydd)

Rosalind Rusbridge (1915-2004, athrawes, awdures ac heddychwraig)

Julia Styles (1950-2011, addysgwraig nyrsio)

Myfanwy Talog (1945-95, actores)

Aeronwy Thomas (1936-2009, awdures)

Jennie Thomas (1898-1979, awdur llyfrau plant)

Mair Elvet Thomas (1915-98, awdures ac ysgolhaig)

Megan Thomas (1921-86, soprano)

Sarah Minwel Tibbott (1998, Sain Ffagan, awdures)

Lady Rowena Traherne (1986, gwasnaeth cyhoeddus)

Gladys Vasey (1889-1981, arlunydd)

Hilda Vaughan (1892-1985, nofelydd)

Helen Watts (1927-2009, cantores)

Dilys Wynne Williams (1971, cerddor)

Dinah Williams (1911-2009, arloeswraig ffermio organig)

Eirlys Williams (Eirlys Trefor, 1919-94, nofelydd)

Elisabeth Elin Williams (1979, addysgydd ac ymgyrchydd)

Mary Williams (1882-1977, ysgolhaig Ffrangeg)

Amabel Williams-Ellis (1894-1990, awdures)

Susan Williams-Ellis (1918-2007, dylunydd crochenwaith)

Nancy Wynne-Jones (1922-2006, arlunydd)




Y Bywgraffiadur Cymreig

Canllawiau i Gyranfyr

Aaaaaa a a a a aaaa